Tydzień Świadomości Autyzmu 2026

W związku z obchodzonym w naszej szkole Tygodniem Świadomości Autyzmu, w poniższym artykule zamieszczamy najważniejsze informacje na temat tego zaburzenia. :

• Autyzm jest złożonym zaburzeniem neurologicznym, z którym człowiek nim dotknięty rodzi się. Zachowania autystyczne manifestują się zaś w różnym stopniu i w różnym wieku. Dlatego u niektórych dzieci dostrzegamy pierwsze symptomy już jako u kilkumiesięcznych niemowląt, a u innych dzieci cechy autystyczne dostrzeżemy w późniejszym okresie życia.
• Uznaje się, że zazwyczaj nie ma jednej przyczyny, która powoduje, że u danej osoby manifestuje się zaburzenie z ASD. Przyczyny mogą mieć podłoże genetyczne, metaboliczne, biomedyczne, środowiskowe i inne. Rodzice, którzy podejrzewają u swojego dziecka zaburzenia autystyczne, mają dziś możliwość wykonania badań genetycznych, metabolicznych, psychologicznych, które wskażą najlepszą drogę do poprawy funkcjonowania ich pociechy. Diagnoza ASD jest wielowątkowa. Zazwyczaj pierwszym symptomem zaburzeń jest nieprawidłowa lub opóźniona komunikacja społeczna, dlatego rodzice trafiają z dzieckiem do logopedy/ neurologopedy, który sprawdza orientacyjnie słuch, mowę, komunikację dziecka, a następnie kieruje rodziców dalej.

• Typowe dla zaburzeń autystycznych są następujące zachowania:
• Autystyczna samotność, związana ze skłonnością do skupiania się na jednej, często stereotypowej czynności, zachowaniu, przy częściowym lub całkowitym odcięciu się od świata zewnętrznego. Dziecko sprawia wrażenie nieobecnego, jakby było we własnym świecie. Dlatego też pierwszym badaniem przy diagnozie ASD jest badanie słuchu, w celu wykluczenia uszkodzeń słuchowych.
• Skupienie uwagi raczej na przedmiotach niż na ludziach. Dzieci z ASD nie zawsze izolują się społecznie, ale bywa tak, że niezbyt przepadają za licznym towarzystwem, a czasami nawet nie przepadają za swoimi rodzicami, traktując ludzi w sposób instrumentalny, czyli do zaspokojenia swoich potrzeb, a nie do budowania relacji opartej na wzajemności. Przedmioty są bezpieczniejsze dla autystycznego dziecka, bo są przewidywalne. Zachowanie człowieka trudno jest dziecku przewidzieć.
• Problemy językowe, które mogą przybrać bardzo różne formy i nasilenie. Niektóre dzieci z ASD nabywają umiejętności językowe dużo później, niż neurotypowi rówieśnicy. Zaburzenia językowe mogą manifestować się poprzez echolalię, mówienie o sobie samym w trzeciej osobie (nieużywanie zaimka „ja”), opóźnienia w rozwoju mowy, brak komunikacji społecznej.
• Zachowania rytualne i obsesje- mogą przybierać różne formy i natężenie. Dziecko z ASD może na przykład wymuszać na rodzicach chodzenie na spacer zawsze tą samą drogą, wykonywanie czynności porządkowych zawsze w tej samej kolejności, dążąc do pewnej rutyny. Nawet niewielkie odstępstwo od niej może wywołać wybuch złości.
• Nadzwyczajna pamięć i inne niezwykłe, tzw. umiejętności wysepkowe- nie dotyczą wszystkich dzieci z ASD. Niektóre dzieci charakteryzują się niezwykłą pamięcią fotograficzną, potrafią w pamięci wykonywać bardzo trudne działania matematyczne, przejawiają niespotykane zdolności muzyczne oraz inne zadziwiające talenty. Najbardziej znaną osobą, która posiada niezwykłą pamięć fotograficzną jest Temple Grandin, która napisała książkę pt. „Myśląc obrazami”- wyjaśniając swoje funkcjonowanie.
• Zaburzona mimika twarzy i mowa niewerbalna, czyli mowa gestów. Dzieci z ASD mają ograniczoną mimikę twarzy w czasie rozmowy, często ograniczoną gestykulację, na co zwróciło uwagę wielu badaczy.

• Dzieci z ASD często mają zaburzenia sensoryczne, które manifestują się podwrażliwością lub nadwrażliwością na bodźce sensoryczne w obrębie zmysłu słuchu, wzroku, czucia powierzchownego i głębokiego, układu przedsionkowego oraz smaku. Często obserwuje się dzieci, które mają trudności z zaakceptowaniem niektórych konsystencji pokarmów, są nadwrażliwe na określone dźwięki lub odwrotnie- poszukują bardzo silnych bodźców dotykowych prowokując popychanki i bójki, szukając ciasnych miejsc aby się schować, czy produkując trudne do zniesienia hałasy, aby się dostymulować. Dlatego też ważna jest właściwa diagnoza i terapia procesów integracji sensorycznej pod okiem doświadczonego terapeuty.
• Profesor Jagoda Cieszyńska podaje, że współczesny świat i zmiana warunków życia implikuje pewne zagrożenia rozwojowe i są to między innymi: przecierane owoce i warzywa do konsystencji zupy, co uniemożliwia dziecku prawidłowe nabywanie umiejętności odgryzania i żucia, krótszy czas stymulacji językowej w domu, zbyt wczesna i nadmierna stymulacja obrazem w telewizji, na tablecie/ telefonie i inne. Wskazuje, że ważne jest ograniczenie czasu ekranowego dzieciom, w celu zapewnienia ich harmonijnego i prawidłowego rozwoju.
• Warto podkreślić, że wczesna interwencja jest bardzo ważna i dzięki niej rodzice mogą rozwiać swoje wątpliwości lub rozpocząć proces diagnozy i terapii swojego dziecka.
• Terapią dziecka z ASD powinna być objęta także jego rodzina, ponieważ funkcjonowanie dziecka autystycznego wpływa na całe jego społeczne otoczenie. Ważne jest, aby rodzice znaleźli przestrzeń dla siebie, oparcie lub pomoc psychologiczną jeśli czują się zmęczeni, wypaleni, niezrozumiani.
• Każde dziecko z autyzmem funkcjonuje na swój własny, niepowtarzalny sposób. Zamiast oceniać, warto zrozumieć skąd wynikają jego stereotypowe lub dziwaczne dla neurotypowego otoczenia zachowania. Może w tym pomóc fachowa literatura lub filmy dostępne w internecie. Poniżej przedstawiamy kilka pozycji wartych uwagi oraz załączamy linki do filmów edukacyjnych.

Książki:

1. J.Bluestone, Materia autyzmu. Łączenie wątków w spójną teorię, wyd. fundacja rozwiązać autyzm.
2. J.Cieszyńska, Wczesna diagnoza i terapia zaburzeń autystycznych. Metoda Krakowska, wyd. Centrum Metody Krakowskiej.
3. S.Griffin, D. Sandler, Motywuj do komunikacji! 300 ćwiczeń, gier i zabaw dla dzieci z autyzmem, wyd. Harmonia.
4. J.Pałasz, Widzę Cię. Kocham Cię. Jesteś dla mnie ważny. Wyd. Czary Mary.
5. O.Teitelbaum, P. Teitelbaum, Czy moje dziecko ma autyzm? Jak rozpoznać najwcześniejsze oznaki autyzmu, wyd. Harmonia.
6. K.Wilde, Logistyka autyzmu. Przewodnik dla rodziców, którzy zmagają się z kładzeniem dziecka spać, treningiem toaletowym, napadami złości, biciem i innymi wyzwaniami dnia codziennego, wyd. Harmonia.

Linki do filmów:

https://www.youtube.com/watch?v=5n93mDQ8080

https://www.youtube.com/watch?v=Iqyz4X_e8W0&t=43s

https://www.youtube.com/watch?v=dI0hXKrBxZE

https://www.youtube.com/watch?v=0tJ9COdxa7Y

https://www.youtube.com/watch?v=oh6W_DPvJ8s

Opracowanie:

mgr Magdalena Jankowska,

mgr Katarzyna Popek